Phòng, chống lãng phí qua hoạt động thanh tra

TS Nguyễn Thị Hồng Thúy trình bày đề cương. Ảnh: TH

        Tại hội thảo đề tài khoa học “Phòng, chống lãng phí qua hoạt động thanh tra” ngày 16/3, TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ Thanh tra (Chủ nhiệm đề tài) cho biết, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm đến công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí thông qua việc ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết và chỉ thị quan trọng. Đặc biệt, trong bài viết “Chống lãng phí”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, cần thống nhất nhận thức rằng đấu tranh phòng, chống lãng phí là cuộc chiến chống “giặc nội xâm” đầy cam go, phức tạp, có vị trí tương đương với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.

        Theo Chủ nhiệm đề tài, phòng, chống lãng phí thông qua hoạt động thanh tra vẫn chưa được nghiên cứu một cách hệ thống.

       Cũng theo bà Thúy, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 đã đưa ra định nghĩa cụ thể về lãng phí. Luật Thanh tra năm 2025 cũng đã bổ sung nhiều nội dung nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí. “Lần đầu tiên, nhiệm vụ phòng, chống lãng phí được xác định rõ là một chức năng của cơ quan thanh tra. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của ngành Thanh tra trong việc giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công và các nguồn lực quốc gia”, bà Thúy nói.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TH

          Tuy nhiên, hệ thống pháp luật liên quan đến phòng, chống lãng phí trong hoạt động thanh tra vẫn còn một số bất cập cần được rà soát, hoàn thiện. Cụ thể, khái niệm và tiêu chí xác định hành vi lãng phí trong nhiều lĩnh vực còn thiếu rõ ràng; việc lượng hóa giá trị lãng phí trong đầu tư công còn mang tính định tính; các quy định về giám sát, phát hiện và xử lý hành vi lãng phí giữa các văn bản pháp luật chưa thực sự đồng bộ.

          Ngoài ra, cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các cơ quan kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử trong xử lý các vụ việc liên quan đến lãng phí vẫn chưa chặt chẽ.

         Về thực tiễn, công tác phòng, chống lãng phí thông qua hoạt động thanh tra thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Theo số liệu được nêu tại hội thảo, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành rà soát, phân loại và tổ chức thanh tra đối với 563 dự án, công trình có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài hoặc có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí.

          Bên cạnh đó, nội dung thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cũng được lồng ghép vào các chương trình thanh tra hằng năm, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như: đầu tư xây dựng cơ bản, quản lý tài chính, ngân sách, quản lý đất đai và tài sản công.

          Mặc dù vậy, công tác phòng, chống lãng phí hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Việc phát hiện và xử lý hành vi lãng phí ở một số địa phương, bộ, ngành chưa thật sự quyết liệt; tình trạng lãng phí trong các lĩnh vực như đầu tư công, quản lý đất đai, tài nguyên thiên nhiên vẫn còn diễn ra; một số cuộc thanh tra còn chậm so với kế hoạch hoặc kéo dài thời gian ban hành kết luận.

          Công tác theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra ở một số nơi chưa triệt để, dẫn đến tình trạng “kết luận xong để đó”.

         Ngoài ra, việc xử lý vi phạm liên quan đến hành vi lãng phí chưa tạo được tính răn đe mạnh mẽ; cơ chế giám sát xã hội đối với công tác phòng, chống lãng phí chưa được phát huy đầy đủ; sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của người dân trong phát hiện, ngăn chặn lãng phí còn hạn chế.

          Theo chủ nhiệm đề tài, nghiên cứu “Phòng, chống lãng phí qua hoạt động thanh tra” sẽ tập trung làm rõ ba nội dung chính gồm: Cơ sở lý luận về phòng, chống lãng phí thông qua hoạt động thanh tra; đánh giá thực trạng công tác này trong thời gian qua; và đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống lãng phí trong thời gian tới.

Các đại biểu tham dự cơ bản thống nhất với đề cương nghiên cứu chi tiết do nhóm nghiên cứu đề xuất. Ảnh: TH

          Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí đến năm 2035, yêu cầu đặt ra đối với ngành Thanh tra là phải tiếp tục hoàn thiện cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn cho công tác phòng, chống lãng phí.

          Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực quốc gia và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, việc nghiên cứu đề tài “Phòng, chống lãng phí qua hoạt động thanh tra” là thực sự cần thiết.

          Các đại biểu tham dự cơ bản thống nhất với đề cương nghiên cứu chi tiết do chủ nhiệm đề xuất.

          Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, Chủ nhiệm đề tài cần tiếp tục rà soát, thống nhất rõ hơn về phạm vi và đối tượng nghiên cứu để bảo đảm tính tập trung và khả thi của đề tài. Việc xác định rõ phạm vi nghiên cứu, đặc biệt là giới hạn nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động thanh tra trong phòng, chống lãng phí, sẽ giúp đề tài tránh dàn trải, đồng thời làm nổi bật vai trò của cơ quan thanh tra trong phát hiện, ngăn ngừa và xử lý các hành vi gây lãng phí.

          Bên cạnh đó, cần cụ thể hóa hơn các giải pháp trong chương cuối của đề tài, gắn với thực tiễn hoạt động của ngành Thanh tra. Các giải pháp nên tập trung vào hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật; nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng; đồng thời phát huy vai trò giám sát của xã hội trong công tác phòng, chống lãng phí.

         Các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ được ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu chi tiết. Qua đó, góp phần xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc nâng cao hiệu quả phòng, chống lãng phí thông qua hoạt động thanh tra trong giai đoạn tới.